การดูแลเรื่องอาหารสายยางสำหรับผู้ป่วยกลุ่มหลอดเลือดในสมองการดูแลโภชนาการในผู้ป่วย โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ผ่านสายยาง มีความพิเศษตรงที่ต้องเน้นการ "ฟื้นฟูเซลล์ประสาท" ควบคู่ไปกับการ "ควบคุมปัจจัยเสี่ยง" เช่น ความดันโลหิตและระดับน้ำตาล เพื่อป้องกันการเกิดโรคซ้ำครับ
แนวทางการดูแลที่ครอบคลุมทั้งเรื่องสารอาหารและความปลอดภัยครับ
1. สารอาหารที่เน้นเพื่อการฟื้นฟูสมอง
โปรตีนคุณภาพสูง: ช่วยซ่อมแซมเนื้อเยื่อและป้องกันกล้ามเนื้อลีบจากการไม่ได้เคลื่อนไหว (ใช้ไข่ขาว, อกไก่ หรือปลาน้ำจืด)
ไขมันไม่อิ่มตัว (Omega-3): ช่วยลดการอักเสบของหลอดเลือดและบำรุงสมอง (เน้นน้ำมันรำข้าว หรือน้ำมันปลาตามคำแนะนำแพทย์)
วิตามินบีรวม (B1, B6, B12): สำคัญมากต่อระบบประสาทและการส่งสัญญาณของสมอง (พบในข้าวกล้องและเนื้อสัตว์ปั่นละเอียด)
ใยอาหาร: ผู้ป่วย Stroke มักมีปัญหาท้องผูกรุนแรงเนื่องจากเคลื่อนไหวน้อย การใส่ผักลวกปั่น (เช่น ตำลึง, แครอท) จะช่วยให้ระบบขับถ่ายปกติ ลดแรงเบ่งซึ่งอาจกระทบความดันในสมอง
2. การควบคุมปัจจัยเสี่ยง (สิ่งที่ต้องจำกัด)
จำกัดโซเดียม: หลีกเลี่ยงการเติมเกลือหรือซีอิ๊วในอาหารปั่น เพื่อคุมความดันโลหิตให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ
คุมระดับน้ำตาล: หากมีเบาหวานร่วมด้วย ต้องใช้แป้งเชิงซ้อน (ข้าวกล้อง, ฟักทอง) แทนน้ำตาล เพื่อลดการอักเสบของหลอดเลือด
หลีกเลี่ยงไขมันอิ่มตัว: ไม่ควรใช้กะทิหรือน้ำมันสัตว์ในการทำอาหารปั่น
3. ความปลอดภัยและเทคนิคการให้ (Safety First)
ผู้ป่วยกลุ่มนี้มีความเสี่ยงสูงเรื่อง "การขย้อน" และ "การสำลักเงียบ" (Silent Aspiration)
ท่าทาง: ต้องหนุนหัวสูง 45 องศา เสมอ และคงท่านั้นไว้ 1-2 ชั่วโมงหลังอาหาร
ตรวจสอบสายยาง: เนื่องจากผู้ป่วยบางรายอาจมีอาการสับสนหรือแขนขาอ่อนแรง อาจเผลอดึงสายจนเลื่อนตำแหน่ง ต้องเช็กขีดเครื่องหมายที่จมูกทุกครั้งก่อนเริ่มให้
สุขอนามัยช่องปาก: แม้ไม่ได้เคี้ยวอาหาร แต่ต้องแปรงฟันหรือเช็ดทำความสะอาดปากวันละ 2 ครั้ง เพราะเชื้อแบคทีเรียในปากที่สะสมอาจไหลลงปอดพร้อมน้ำลาย ทำให้ปอดอักเสบได้
4. การติดตามผล (Monitoring)
การขับถ่าย: หากไม่ถ่ายเกิน 2-3 วัน ท้องจะอืดและดันให้อาหารขย้อนขึ้นมา เสี่ยงสำลักมาก ต้องแจ้งแพทย์เพื่อปรับสูตรอาหารเพิ่มกากใย
น้ำหนักตัว: ควรคงที่หรือค่อยๆ เพิ่มขึ้น หากลดลงแสดงว่าสารอาหารที่คำนวณไว้ไม่เพียงพอต่อการฟื้นฟู
ความตื่นตัว: สังเกตว่าผู้ป่วยดูสดชื่นขึ้นหรือมีแรงทำกายภาพบำบัดมากขึ้นหรือไม่หลังได้รับอาหารที่เหมาะสม
💡 สรุปสูตรอาหารที่แนะนำ (เบื้องต้น)
ถ้าเป็นอาหารปั่นผสมเอง (Blenderized Diet) มักใช้สูตร 1:1 (1 ซีซี = 1 แคลอรี่) โดยเน้นความเนียนละเอียดและกรองด้วยตะแกรงตาถี่ 2 รอบ เพื่อป้องกันสายอุดตันครับ
