ประเภทของผู้ป่วยที่ต้องให้อาหารสายยางการให้อาหารทางสายยาง (Enteral Nutrition) จะพิจารณาใช้กับผู้ป่วยที่ "ทางเดินอาหารยังทำงานได้" (ลำไส้ยังดูดซึมได้) แต่มีอุปสรรคในการกินทางปาก โดยเราสามารถแบ่งประเภทผู้ป่วยออกเป็นกลุ่มใหญ่ๆ ดังนี้ครับ:
1. กลุ่มที่มีปัญหาการกลืนและระบบประสาท (Safety Issues)
เป็นกลุ่มที่พบมากที่สุด โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ ซึ่งการกินทางปากมีความเสี่ยงที่จะทำให้ "สำลัก" จนปอดอักเสบ
ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke): อัมพฤกษ์ อัมพาต ที่ทำให้กล้ามเนื้อปากและคอหอยทำงานไม่สัมพันธ์กัน
ผู้ป่วยสมองเสื่อมระยะท้าย (Dementia/Alzheimer's): ที่เริ่มลืมวิธีการเคี้ยวหรือปฏิเสธการกลืนอาหาร
ผู้ป่วยโรคระบบประสาทเสื่อม: เช่น พาร์กินสัน (Parkinson's), กล้ามเนื้ออ่อนแรง (ALS)
ผู้ป่วยที่มีภาวะบาดเจ็บทางสมอง (TBI): จากอุบัติเหตุที่ทำให้หมดสติหรือไม่รู้สึกตัว
2. กลุ่มที่มีความผิดปกติทางกายภาพของทางเดินอาหาร (Physical Obstruction)
เมื่อมีสิ่งกีดขวางทำให้อาหารไม่สามารถเดินทางจากปากลงสู่กระเพาะได้
มะเร็งในช่องปากและลำคอ: รวมถึงมะเร็งหลอดอาหารที่ก้อนเนื้อไปอุดกั้นทางเดินอาหาร
การบาดเจ็บรุนแรงที่ใบหน้าและขากรรไกร: เช่น กระดูกขากรรไกรหักที่ต้องมัดลวดไว้ทำให้เคี้ยวไม่ได้
หลอดอาหารตีบตัน: จากการดื่มสารเคมี หรือผลข้างเคียงจากการฉายรังสี
3. กลุ่มที่ร่างกายต้องการสารอาหารสูงมาก (High Metabolic Demand)
กลุ่มนี้อาจจะกลืนได้ปกติ แต่ปริมาณที่ทานทางปาก "ไม่เพียงพอ" ต่อความต้องการของร่างกายที่กำลังวิกฤต
ผู้ป่วยไฟไหม้น้ำร้อนลวก (Severe Burns): ร่างกายต้องการโปรตีนและพลังงานมหาศาลเพื่อสร้างผิวหนังใหม่
ผู้ป่วยที่มีแผลกดทับรุนแรง (Bedsores): แผลขนาดใหญ่ที่หายยากต้องการโภชนาการบำบัดที่เข้มข้น
ผู้ป่วยมะเร็งที่ได้รับเคมีบำบัด/ฉายแสง: จนมีอาการปากเปื่อย คลื่นไส้รุนแรง ทานอาหารไม่ได้จนน้ำหนักลดฮวบ
4. กลุ่มที่มีปัญหาการย่อยและการดูดซึม (Malabsorption)
โรคลำไส้สั้น (Short Bowel Syndrome): ผู้ที่ถูกตัดลำไส้ออกไปบางส่วน
ภาวะลำไส้อักเสบเรื้อรัง: เช่น Crohn's disease ที่ต้องใช้อาหารสูตรย่อยง่ายพิเศษส่งตรงเข้าลำไส้
5. ผู้ป่วยวิกฤต (Critical Care)
ผู้ป่วยที่ใส่เครื่องช่วยหายใจ: ใน ICU ซึ่งไม่สามารถทานอาหารทางปากได้ตามธรรมชาติ
💡 ตารางสรุป: ระยะเวลาการให้สายยาง
แพทย์จะพิจารณาประเภทของ "สายยาง" ตามระยะเวลาที่คาดว่าผู้ป่วยต้องใช้ครับ:
ระยะเวลา ประเภทสายที่ใช้ ลักษณะการใส่
ระยะสั้น (น้อยกว่า 4 สัปดาห์) NG Tube ใส่สายผ่านจมูกลงไปที่กระเพาะ
ระยะยาว (มากกว่า 4 สัปดาห์) PEG / Gastrostomy เจาะรูที่หน้าท้องเพื่อใส่สายตรงเข้ากระเพาะ
ข้อควรระวัง
ไม่ใช่ผู้ป่วยทุกคนที่กินไม่ได้จะใส่สายยางได้ครับ กลุ่มที่ไม่ควรใส่ คือผู้ป่วยที่ลำไส้อุดตันโดยสมบูรณ์, ลำไส้ทะลุ, หรือมีอาการถ่ายเป็นเลือดรุนแรง ซึ่งกลุ่มนี้จะต้องให้อาหารทางหลอดเลือดดำ (Parenteral Nutrition) แทนครับ
